Kırdök’ün yürütücülüğünü üstlendiği “Göl Çökel Antik DNA’sının Anadolu’da İnsan ve Ekosistem Geçmişini Anlamadaki Potansiyelinin İncelenmesi: Gölhisar Gölü Üzerine Paleogenetik Bir Çalışma” başlıklı 1001 projesi, TÜBİTAK tarafından desteklenmeye hak kazandı. Proje ile Gölhisar Gölü çökellerinde korunan antik çökel DNA'sı (sedaDNA) analiz edilerek Anadolu'nun geçmiş ekosistemi ve insan hareketliliği aydınlatılacak.  Bugüne kadar ekolojik geçmişi anlamak için çoğunlukla polen ve diatom gibi fosil oluşturan canlıların kullanıldığını ancak bu yöntemlerin tür tespiti konusunda kısıtlamaları bulunduğunu belirten Dr. Öğr. Üyesi Emrah Kırdök, projeyle birlikte göl tabanında oksijensiz ortamda uzun süre bozulmadan kalabilen DNA moleküllerini yeni nesil dizileme yöntemleriyle inceleyerek geçmiş canlı çeşitliliğini bütüncül bir şekilde ortaya çıkarmayı planladıklarını ifade etti.

“ÖZEL SONDAJ SİSTEMLERİYLE ÖRNEKLEMELER YAPILACAK”

Çalışma alanı olarak daha önce araştırılmış ve lojistik açıdan uygun olan Gölhisar Gölü'nü seçtiklerini belirten Kırdök, özel sondaj sistemleriyle (piston ve yerçekimi) gölden çökel profilleri alacaklarını aktardı. Elde edilecek derinlik-yaş modelleriyle uygun tabakalardan antik DNA elde edip yeni nesil dizileme yöntemleriyle analiz edeceklerini vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Kırdök, elde edilen bulguları arkeolojik verilerle sentezleyeceklerini kaydetti.

“ALANINDA ÖNCÜ BİR NİTELİK TAŞIYOR”

Projenin, Anadolu göllerinin çökel DNA potansiyelini inceleyen bilinen ilk sistematik çalışma olması nedeniyle alanında öncü bir nitelik taşıdığına dikkat çeken Kırdök, geleneksel yöntemlerle tespit edilemeyen veya fosil bırakmayan canlıların varlığını tür seviyesinde belirleyeceklerini söyledi. Bu sayede Holosen döneminde Anadolu'daki insan-ekosistem etkileşiminin ve tarım ile hayvancılık gibi faktörlerin doğaya etkilerinin yepyeni bir perspektifle incelenme fırsatı bulunacak. Anadolu göllerinden elde edilecek çökel DNA potansiyelini belirlemek ve bu alanda sistematik bir yöntemler bütünü oluşturmak amacıyla yola çıkan projede güçlü bir araştırmacı kadrosu yer alıyor. Disiplinler arası bir yaklaşımla yürütülecek çalışmada; Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Deniz Bilimleri Enstitüsünden Çevre Bilimci Doç. Dr. Korhan Özkan ve İnönü Üniversitesi Arkeoloji Bölümünden Prof. Dr. Burhan Ulaş araştırmacı olarak görev alıyor.

Bu yenilikçi çalışmanın sadece Anadolu'nun ekolojik ve insanlık geçmişine ışık tutmakla kalmayıp aynı zamanda dünyada giderek önem kazanan çevresel antik DNA analizlerinin ülkemizde uygulanması için de güçlü bir örnek oluşturması hedefleniyor. Ayrıca süreç boyunca projede görev alacak bir doktora öğrencisiyle birlikte Türkiye'nin bu niş ve yenilikçi alandaki nitelikli araştırmacı kapasitesine doğrudan katkı sağlanacak.